Dit stuk is voor een bepaald soort schrijver. Je houdt van het eigenlijke schrijfwerk. Je wilt geen hulpmiddel dat je scènes voor je schrijft, en gegenereerd proza herken je op tien meter afstand. Toch heb je hetzelfde probleem als elke romanschrijver: niemand heeft het hele boek zo aandachtig gelezen dat hij je kan vertellen waar het breekt.
De meeste schrijfprogramma’s met een taalmodel erin lossen dat op door nog meer van je boek voor je te schrijven. Dat is precies het tegenovergestelde van wat je vroeg. Dit stuk gaat over het alternatief.
Kort antwoord: zoek je een alternatief voor Sudowrite dat je boek niet voor je schrijft, dan heb je een hulpmiddel nodig dat je hele manuscript leest en analyseert en het controleert, geen generator. Vellam leest je roman hoofdstuk voor hoofdstuk, volgt elk personage en elke verhaallijn, vertelt je hoe machinaal het proza klinkt en verandert je tekst nooit uit zichzelf. Het taalmodel in Vellam helpt met ideeën, niet met kant-en-klaar proza, dus elk woord blijft van jou.
Wat ‘slop’ eigenlijk betekent
Slop is het generieke, net iets te gepolijste standaardproza dat gegenereerde tekst meestal oplevert. Het is grammaticaal keurig en volkomen anoniem. Het leest als iedereen en als niemand.
Voor een schrijver die om het vak geeft, gaat dat niet alleen ten koste van de stijl, maar ook van het gevoel dat het boek van jou is. Gebruikers van Sudowrite beschrijven het gevoel zelf: het programma kan ‘meer de bestuurder zijn, terwijl jij alleen meerijdt’, en een recensie merkte op dat het ‘waarschijnlijk niet het juiste hulpmiddel is als je echt van het schrijfvak houdt’. Dat is geen verwijt aan een programma dat zijn werk doet. Het is een teken dat zijn werk niet jouw werk is.
Het echte probleem, waar generators niet aan komen
Je hebt geen hulp nodig om woorden te produceren. Je hebt nodig wat een generator je niet kan geven: een aandachtige lezer die alle negentigduizend woorden in zich heeft opgenomen en zich hoofdstuk 3 nog herinnert terwijl hij hoofdstuk 31 leest.
Daar zit de echte pijn:
- Proeflezers laten niets meer van zich horen. Je stuurt een afgerond manuscript naar vier mensen en weken later heb je van niemand iets gehoord.
- Een structurele redactie kost echt geld, vaak enkele duizenden voor een complete roman.
- Algemene chatbots vergeten. ChatGPT, Claude en Gemini kunnen commentaar geven op een passage, maar geen van hen houdt bij wat je hoofdstuk na hoofdstuk opbouwt. Elke prompt begint bij nul.
Dus moet je je eigen manuscript met de hand doorlichten, en juist dat werk loopt voorbij zestigduizend woorden spaak.
Hoe de opties zich verhouden
| Hulpmiddel | Leest de hele roman hoofdstuk voor hoofdstuk | Bewaakt consistentie tussen hoofdstukken | Ingebouwde detector voor machinetekst | Elk woord blijft van jou |
|---|---|---|---|---|
| Vellam | Alleen in Vellam | Alleen in Vellam | ||
| Sudowrite | ||||
| Marlowe | ||||
| ProWritingAid | ||||
| ChatGPT, Claude, Gemini |
Marlowe draait om analyse, maar zegt dat trouw blijven aan je eigen regels ‘aan jou’ is, dus fijnmazige consistentie is maar deels gedekt. ProWritingAid werkt het best per scène en is alleen Engelstalig. Algemene chatbots lezen een passage, maar volgen het boek niet over de hoofdstukken heen.
Waar Vellam past
Je uploadt je manuscript en Vellam leest het hoofdstuk voor hoofdstuk, zoals een lezer dat doet. Na elk hoofdstuk werkt Vellam bij wat het weet: profielen van personages, locaties, welke verhaallijnen nog openstaan. Zo ontstaat een Plotatlas, met een kaart voor elk personage, elke locatie en elke verhaallijn, per hoofdstuk apart bijgehouden, en met heatmaps die laten zien waar iemand een tijd uit beeld verdwijnt. Daarna wijst Vellam aan wat niet klopt: de oogkleur die tussen hoofdstukken verandert, een locatie die op twee manieren wordt beschreven, een verhaallijn die aan het eind nog openligt.
Vellam heeft ook een ingebouwde detector. Laat hem los op een hoofdstuk of op het hele boek en hij geeft aan hoe machinaal het proza klinkt en markeert de zwakste zinnen, precies de scan die een uitgeverij of schrijfwedstrijd zou kunnen doen. Daarnaast markeert een gratis, op regels gebaseerde laag clichés, opvulwoorden, zwakke werkwoorden, lijdende vormen en herhalingen in je eigen proza (voorlopig in het Pools, Engels, Duits en Spaans). Wil je slop uit je boek houden, dan doe je dat met die twee onderdelen, in je eigen woorden.
Een ideeëngenerator, geen prozagenerator
Dit is het deel dat mensen over het hoofd zien. Vellam is meer dan een lezer, maar het is geen ghostwriter. Je schrijft je hele roman in de ingebouwde editor, en het taalmodel in Vellam is een denkpartner: het brainstormt over de plot, praat met je over een personage en wijst een zin aan die sterker kan. Wat het niet doet, is je kant-en-klaar proza geven om in te plakken. Er is geen invoegknop, er wordt niets in je manuscript geschreven, en het hele ontwerp gaat ervan uit dat je elke regel in je eigen woorden schrijft. Juist daarom past het bij een schrijver die weigert een machine het boek te laten schrijven.
Jij houdt de regie
Nu het eerlijke deel, want daar draait het om. Vellam gebruikt taalmodellen en biedt wel degelijk optionele hulp. Het verschil zit in wie stuurt en wat er verandert. Suggesties verschijnen in een zijpaneel. Er wordt nooit uit zichzelf iets in je manuscript geschreven. Doe je niets met een suggestie, dan blijft je tekst precies zoals je hem schreef. Je manuscript wordt ook niet gebruikt om een model te trainen.
Gebouwd met schrijvers en uitgeverijen, en het gaat snel
Vellam wordt in het openbaar gebouwd, samen met de mensen die het gebruiken. Er is een openbaar feedbackbord waar schrijvers en uitgeverijen verzoeken plaatsen, stemmen en zien welke daarvan worden uitgerold, en we lezen alles en doen er iets mee. De roadmap wordt tegelijk bepaald door werkende romanschrijvers en door uitgeverijen, en nieuwe functies komen snel. Het doel is het hulpmiddel dat schrijvers echt willen, samen met hen gemaakt, geen machine die het boek in hun plaats schrijft.
Werkt in jouw taal
De interface van Vellam en de manuscriptanalyse werken in twaalf talen, waaronder het Nederlands. De meeste alternatieven draaien op Engelstalige systemen (ProWritingAid, AutoCrit en Marlowe zeggen dat zelf), of ze laten een model in andere talen improviseren. Als je in het Nederlands schrijft, maakt dat verschil.
Voor wie dit wel en niet is
Dit is voor jou als je elk woord zelf wilt schrijven en je afgeronde boek aandachtig gelezen wilt hebben, zonder dat er achter je rug iets wordt veranderd.
Dit is niet voor jou als je eigenlijk een hulpmiddel zoekt dat scènes voor je schetst als je vastzit. Dat is een echte behoefte, en een co-auteur die om genereren draait, bedient die beter. Er is niets mis met welke keuze dan ook. Het zijn verschillende taken.
Veelgestelde vragen
Schrijft of herschrijft Vellam mijn roman?
Nee. Het taalmodel in Vellam is een ideeëngenerator: het brainstormt en wijst zinnen aan die beter kunnen, maar het geeft je nooit kant-en-klaar proza om in te plakken. Je schrijft elke regel in je eigen woorden.
Wat is het verschil met ChatGPT vragen om mijn hoofdstuk te beoordelen?
Een algemene chatbot beoordeelt de passage die voor hem ligt en onthoudt niet wat daarvoor kwam. Vellam leest de hele roman hoofdstuk voor hoofdstuk en volgt personages en verhaallijnen door alle hoofdstukken heen.
Controleert Vellam of mijn proza door een machine geschreven lijkt?
Ja. Vellam heeft een ingebouwde detector die een hoofdstuk of het hele boek een score geeft en de meest machinaal klinkende zinnen markeert, zodat je ziet wat de scan van een uitgeverij zou zien.
Gebruikt Vellam mijn boek om modellen te trainen?
Nee. Je tekst wordt niet gebruikt om een model te trainen.
Kan ik er toch een generator naast gebruiken?
Ja. Helpt een generator je om los te komen, schrijf daar dan je eerste versie mee en haal het afgeronde manuscript daarna door Vellam voor een controle op consistentie, machinetekst en structuur. Ze bijten elkaar niet.